Teatr pod Giewontem - Witkacy i współczesne sceny Zakopanego

Artystyczne Zakopane, czyli stolica polskiej bohemy

Zakopane to nie tylko stolica polskich gór, ale też miejsce, które na przełomie XIX i XX wieku zamieniło się w polskie Monte Verità. Miasto przyciągało muzyków, malarzy i filozofów z całego kraju. To tutaj Karol Szymanowski komponował swoje dzieła, a Kazimierz Przerwa-Tetmajer przelewał na papier magię górskiej natury.

W tej twórczej przestrzeni spotkały się dwie zupełnie inne wizje świata. Styl zakopiański, ukształtowany przez Stanisława Witkiewicza, nie powstał z niczego - wyrósł z uważnej obserwacji miejscowego budownictwa, detalu i podhalańskiej estetyki, które artysta przetworzył w nową, rozpoznawalną formę. Jego syn, Witkacy (Stanisław Ignacy Witkiewicz) poszedł jednak znacznie dalej. Odrzucił tradycyjne wzorce i w 1925 roku powołał do życia Teatr Formistyczny. Był to jeden z najbardziej bezkompromisowych projektów w Europie, oparty na „Czystej Formie” i silnych emocjach. To właśnie ta odwaga sprawiła, że dzisiejsze Zakopane to miejsce pełne podhalańskich tradycji i nowoczesnej sztuki.

Kim był Witkacy? Geniusz, prowokator, wizjoner

Stanisław Ignacy Witkiewicz (pseudonim artystyczny „WItkacy”) urodzony w 1885 roku był człowiekiem-orkiestrą. Realizował się jako genialny malarz, przenikliwy dramaturg, filozof, nowatorski fotograf i utalentowany pisarz. Zawsze buntował się przeciwko konserwatywnej wizji swojego ojca. Zamiast niej postanowił wykreować własny, bezkompromisowy świat.

Witkacy zasłynął prowadzeniem legendarnej „Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz”. Portrety wykonywał według autorskiego systemu pięciu typów - od A do E - które określały konwencję stylistyczną: od realistycznych wizerunków po obrazy bliskie „Czystej Formie”. Skrupulatnie odnotowywał również substancje, pod których wpływem tworzył, używając osobnego systemu skrótów, takich jak Co (kokaina), Cof (kofeina) czy Et (eter).

W swojej twórczości literackiej, zwłaszcza w powieści „Nienasycenie”, trafnie przepowiedział zmierzch europejskiej cywilizacji. Wkład Witkacego w światową kulturę pozostaje nieoceniony. Artysta zdefiniował koncepcję „Czystej Formy” na dekady przed tym, zanim Samuel Beckett czy Eugène Ionesco spopularyzowali podobne nurty na Zachodzie.

Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza - miejsce, gdzie Witkacy wciąż żyje na scenie

Dzisiejsza scena teatralna Zakopanego to przede wszystkim Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza. Znany również jako Teatr pod Giewontem, powstał oficjalnie 24 lutego 1985 roku (dokładnie w setną rocznicę urodzin swojego patrona). Zespół występuje tu na dwóch różnych scenach. Duża Scena zestawia klasykę z mocnym, współczesnym przekazem, a Mała stawia na odważny, artystyczny eksperyment.

Teatr Witkacego w Zakopanem - wybrane propozycje z repertuaru na 2026 rok:

• Spektakl „Demonizm Zakopiański” (variétés): współczesna inscenizacja inspirowana artykułem Witkacego z 1919 roku. Przedstawienie z przymrużeniem oka nawiązuje do trendów popkultury i przestrzega przed komercjalizacją. ‍
• Cykl „Tatrzańskie”: w skład wchodzą spektakle, takie jak „Człapówki-Zakopane” czy „Na przełęczy”, które badają góralską tożsamość oraz mitologię Tatr. ‍
• WAHAZAR: monumentalna realizacja dramatu „GYUBAL WAHAZAR czyli Na przełęczach bezsensu”, ukazująca pełnię koncepcji „Czystej Formy”.​ ‍
• Witkacy Na Froncie: wydarzenie muzyczno-teatralne, które przybliża trudne doświadczenia artysty z okresu I wojny światowej.

Wieczór spędzony w tych murach to ciekawa odskocznia od gwaru Krupówek. Pozwala poczuć autentyczny charakter Podhala i spojrzeć na Zakopane z zupełnie innej perspektywy.

Kulturalne popołudnie w Zakopanem szlakiem Witkacego

Trzy lub cztery godziny niespiesznego spaceru wystarczą, by odwiedzić najważniejsze miejsca na mapie Zakopanego, w których tworzył i bywał Witkacy.

1. Willa „Oksza” - galeria, której jeszcze nie znasz

Willa „Oksza” to jeden z najważniejszych przykładów stylu zakopiańskiego, stworzony przez samego Stanisława Witkiewicza (ojca Witkacego) u schyłku XIX wieku. Zanim budynek stał się siedzibą Galerii Sztuki XX wieku, jego historia była niezwykle barwna. Willa służyła między innymi jako szkoła i dom zdrowia, dzieląc zmienne losy miasta.

W galerii organizowane są regularne wystawy, w której zobaczyć można prace Witkacego - od hipnotyzujących pasteli po rysunki i portrety. Co więcej, obok dzieł ekscentrycznego artysty mieszczą się tu również dzieła innych znakomitych twórców zafascynowanych Tatrami, takich jak Zofia Stryjeńska czy Leon Wyczółkowski. To właśnie tu poczujecie artystyczny klimat dawnego Zakopanego.

Adres: ul. Hr. Władysława Zamoyskiego 25, 34-500 Zakopane.

Godziny otwarcia:

• wtorek, środa, czwartek, niedziela: 9:00 – 17:00,
• piątek, sobota: 11:00 – 19:00,
• poniedziałek: nieczynne.

Ceny biletów: normalny – 24 zł, ulgowy – 12 zł, oprowadzanie – 40 zł.

2. Willa Koliba - pierwszy dom w stylu zakopiańskim

Willa Koliba to absolutny początek legendy. Wybudowana w latach 1892–1893 według projektu Stanisława Witkiewicza (ojca Witkacego) dla Zygmunta Gnatowskiego z Podola, jest pierwszym w historii budynkiem w pełni zrealizowanym w nowym stylu zakopiańskim. Artysta, zafascynowany podhalańską chałupą i góralskim detalem, zrezygnował z klasycznych wzorców i stworzył drewnianą bryłę z charakterystycznym stromym dachem, werandą i zdobieniami, które definiują zakopiańską architekturę.

Dziś Koliba mieści Muzeum Stylu Zakopiańskiego (filię Muzeum Tatrzańskiego). Wnętrza pokazują, jak Witkiewicz przetworzył lokalne budownictwo w spójną estetykę: meble, piece, tkaniny i detale snycerskie. To idealne miejsce, by zrozumieć, skąd wziął się bunt jego syna wobec tradycji.

Adres: Kościeliska 18, 34-500 Zakopane.

Godziny otwarcia:

• piątek, sobota: 11:00 – 19:00,
• środa, czwartek, niedziela, poniedziałek: 9:00 – 17:00
• wtorek: nieczynne.

Ceny biletów: normalny – 22 zł, ulgowy – 11 zł, oprowadzanie – 40 zł.

3. Witkiewiczówka - rodzinny dom Witkiewiczów

Przy ulicy Antałówka 9 odkryjecie drewniany dom rodziny Witkiewiczów, wzniesiony w latach 1903–1904. W 1931 roku zamieszkał tu dorosły Witkacy, pozostając w tych progach aż do wybuchu II wojny światowej. W willi stworzył swoją pracownię malarską oraz serce słynnej „Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz”, przyjmując najwybitniejszą elitę intelektualną tamtych lat. Choć dzisiaj budynek jest własnością prywatną i nie można wejść do środka, to warto przyjrzeć mu się z zewnątrz. Przystańcie na moment w miejscu, w którym rodziły się najbardziej znane i awangardowe portrety ubiegłego stulecia. Wyobraźnia z łatwością podpowie Wam, jak tętniło tu życie ówczesnych twórców i wizjonerów.

Adres: ul. Antałówka 9, 34-500 Zakopane.

4. Ławeczka multimedialna Witkacego - literacko-muzyczny przystanek

Wędrując po Zakopanem, warto poszukać wytchnienia w Parku Miejskim im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. To zaciszne, pełne zieleni miejsce jest wręcz stworzone do relaksu i odpoczynku. Właśnie tutaj, pośród parkowych alejek, odnajdziecie jedną z kameralnych multimedialnych ławeczek upamiętniających wielkich twórców związanych z tym miastem. Ten nietypowy pomnik wykonany został z rzeźbionego granitu, według projektu Marka Szali.  

Kamienne oparcie zdobią motywy nawiązujące do twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), a całość wzbogacono o interaktywną niespodziankę. Wystarczy nacisnąć przycisk, by usłyszeć z wbudowanego głośnika coś absolutnie unikatowego: muzyczne kompozycje Witkacego. Choć artysta zasłynął z malarstwa i literatury, zachowały się jego nieliczne zapisy nutowe. Dźwiękowej podróży towarzyszą również nagrania zespołu Palfy Gróf oraz tło muzyczne skomponowane przez Jerzego Chruścińskiego z zakopiańskiego Teatru Witkacego.

Dodatkowo ławeczkę wyposażono w opisy, w alfabecie Braille’a oraz kod QR odsyłający do biografii twórcy. To idealne miejsce krótki przystanek podczas spaceru, gdzie można odpocząć i przy okazji zapoznać się z mniej znaną stroną twórczości Witkacego.

Adres: ul. Stanisława Staszica 13, 34-500 Zakopane.

5. Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku

To najstarszy i bez wątpienia najbardziej niezwykły cmentarz w Zakopanem, na którym spoczywają najważniejsze postacie z historii miasta. Wśród nagrobków spoczywają twórcy, tacy jak Tytus Chałubiński, Sabała (Jan Krzeptowski-Sabała) czy Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Znajdziecie tu również mogiły rodziców Witkacego: Marii i Stanisława Witkiewiczów.​

Z samym grobem artysty wiąże się historia niemal tak nieoczywista, jak jego dramaty. W 1988 roku władze uroczyście sprowadziły do Zakopanego domniemane szczątki artysty z miejscowości Jeziory, gdzie w 1939 roku odebrał sobie życie. Jednak dokładne badania przeprowadzone kilka lat później wykazały, że w trumnie pochowano…nieznaną, młodą kobietę.  

Dziś mogiła Witkacego na Pęksowym Brzyzku ma charakter wyłącznie symboliczny. To miejsce pełne zadumy i świadectwo pamięci o ludziach, którzy ukształtowali tożsamość Zakopanego. Warto odwiedzić je bez pośpiechu i z należytym szacunkiem, zanim wyruszycie do kolejnego punktu na trasie.

Adres: ul. Krupówki 1a, 34-505 Zakopane.

6. Dawny Teatr Formistyczny na Krupówkach

Dzisiejsze Krupówki 30 to przede wszystkim gwarne centrum handlowe, jednak przed laty mieścił się tu hotel Morskie Oko. Wystrój i przestrzeń tutejszej sali widowiskowej zaprojektował Stanisław Witkiewicz (ojciec Witkacego). To właśnie w niej jego syn postanowił urzeczywistnić swoje najbardziej śmiałe koncepcje.

W marcu 1925 roku otworzył się tam amatorski Teatr Formistyczny. Witkacy ruszył z prawdziwym rozmachem, proponując widzom dwie własne sztuki: „Nowe Wyzwolenie” oraz „Wariata i zakonnicę” (zaprezentowana później pod omijającym cenzurę tytułem „Wariat i pielęgniarka”). Premiera wstrząsnęła publicznością. Obok entuzjastycznych oklasków pojawiały się głosy otwartego oburzenia i sprzeciwu.  

Choć dawna scena i jej nowatorski klimat bezpowrotnie zniknęły z mapy miasta, warto przystanąć przy tym z pozoru zwyczajnym budynku. To właśnie w jego murach dokonał się artystyczny przewrót i ukształtowała wrażliwość polskiego teatru.

Adres: ul. Krupówki 30, 34-500 Zakopane.

7. Willa Ślimak - pensjonat Marii Witkiewiczowej

Krupówki 77 to adres, pod którym rodzina Witkiewiczów związała się z zakopiańską historią w kluczowym okresie. Willę „Ślimak” (później „Zośka”) wybudował w 1902 roku Jędrzej Ślimak, najprawdopodobniej według wskazówek Stanisława Witkiewicza. To właśnie tutaj, po okresie tułaczki po Zakopanem, Maria Witkiewiczowa (wdowa po Stanisławie) prowadziła pensjonat w latach 1923–1928, a jej syn - dojrzały Witkacy - często wracał tu między podróżami.

Budynek w pełni reprezentuje szczytowy okres stylu zakopiańskiego: drewniana konstrukcja, werandy, zdobienia snycerskie. Dziś to prywatna nieruchomość (sklepy, pub), więc nie wejdziecie do środka, ale warto przystanąć na Krupówkach, spojrzeć na fasadę i wyobrazić sobie, jak w tych progach Witkacy odpoczywał od świata, nasycając się „demonizmem zakopiańskim”.

Adres: ul. Krupówki 77, 34-500 Zakopane.

Smaki „Czystej Formy” na zakończenie spaceru

Ciekawym zakończeniem dla takiej kulturalnej wyprawy jest powrót do Aries Hotel & SPA Zakopane, gdzie w barze czeka na Was wyjątkowe nawiązanie do tematu wycieczki. Po długim spacerze lub wieczornym spektaklu możecie zamówić autorski koktajl inspirowany powieściami i dramatami Witkacego.  

W dedykowanej karcie znajdziecie między innymi wyrazistych „Szewców”, którzy łączą w sobie whisky, angosturę, cukier i dym skórzany. Miłośnicy klasyki mogą wybrać „Pożegnanie Jesieni”, czyli intrygującą kompozycję ginu, wermutu, campari oraz kawy. Z kolei „Nienasycenie” to bardzo egzotyczna propozycja na bazie cachacy, trawy cytrynowej, wanilii i kokosa. Zestawienie uzupełnia orzeźwiający koktajl „W małym dworku”, w którym gin, grejpfrut, limonka współgrają z aromatami rozmarynu, wetiwerii oraz palo santo.

„Demonizm zakopiański” - co to znaczy i dlaczego warto wiedzieć?

Pojęcie „demonizmu zakopiańskiego” wywodzi się z głośnego artykułu Witkacego, opublikowanego jesienią 1919 roku na łamach „Echa Tatrzańskiego”. Autor przekonywał w nim, że Zakopane to nie tylko zwyczajne uzdrowisko, lecz przestrzeń o potężnym genius loci (łac. „duchu miejsca”), która niczym demon obdziera przyjezdnych z ich „cienkiej powłoki cywilizacyjnej”. Według artysty w powietrzu unosi się specyficzny narkotyk - „zakopianina”.  Substancja ta, wdychana nieświadomie przez bywalców, miała wywoływać rodzaj twórczej gorączki i dziwnego letargu, który kompletnie zmieniał ludzkie zachowania. Witkacy dostrzegał destrukcyjny wpływ tego miejsca, pisząc:

„Możliwym jest, że żyjąc w tej zaklętej krainie, staczamy się w otchłań (...) Ale jest to piekielnie przyjemne w swej męczarni (...)”

Tekst powstał w momencie gwałtownej komercjalizacji miejscowości, gdy ambitne odczyty i wystawy zaczęły ustępować miejsca dancingom oraz powierzchownej rozrywce. Dzisiaj, spacerując zatłoczonymi Krupówkami, nietrudno odnieść wrażenie, że tamtejsze obawy pozostają aktualne.  

Doskonałym komentarzem do tej sytuacji jest spektakl „Demonizm Zakopiański” (obecny w repertuarze Teatru im. Stanisława Ignacego Witkiewicza). Przedstawienie to nie tylko bawi, ale i przestrzega przed pułapkami popkultury, przywołując pierwotny, artystyczny klimat podtatrzańskiej stolicy.

Kulturalny wieczór w Zakopanem - plan na zwiedzanie po szlakach

Gdy słońce chowa się za Giewontem, miasto odkrywa swoje drugie, spokojniejsze oblicze. Zamiast powtarzać znane schematy, sprawdźcie nasze trzy propozycje na wieczór w Zakopanem:

Bez względu na to, czy postawicie na emocje w teatrze czy spokój w galerii, każda z tych chwil pozwoli Wam odkryć Zakopane, które tętni sztuką.

Aries Hotel & SPA w Zakopane - Twoja baza na kulturalny pobyt

Po dniu wypełnionym historią teatru formistycznego i spacerami, warto wrócić do miejsca, które stanowi kolejną warstwę niezwykłej, zakopiańskiej opowieści o sztuce. Aries Hotel & SPA Zakopane, położony tuż przy Krupówkach, stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania wspomnianych wcześniej zakątków. Już przy wejściu – w recepcji z zachowanymi kolumnami i kominkiem – czuć ducha dawnego Domu Turysty PTTK, subtelnie wkomponowanego w nowoczesne wnętrza.  

Gmach ten, choć powstał już po śmierci Witkacego, przez kolejne dekady był prawdziwym sercem powojennego środowiska twórczego. Działała w nim słynna galeria sztuki „Pegaz” oraz zakopiański kabaret, a oryginalne wnętrza współtworzyli wybitni lokalni artyści, tacy jak Władysław Hasior czy Antoni Kenar. Powrót do hotelu staje się więc naturalnym przedłużeniem kulturalnego spaceru.

Na gości czekają komfortowe pokoje, w tym 27 przestronnych apartamentów, których design nawiązuje do tatrzańskiej przyrody i lokalnego rzemiosła. Postawiono tu na naturalne materiały i stonowane barwy, które budują przestrzeń idealną do spokojnego odpoczynku.

Wieczór po spektaklu najlepiej zwieńczyć kolacją w Restauracji Halka. W menu, obok klasycznej kaczki i pstrąga, znajdziemy nowoczesne akcenty: moskol z masłem truflowym, kwaśnicę z jagnięciną czy gicz wieprzową z espumą chrzanową. Ukoronowaniem posiłku są desery Wojciecha Kazanowskiego, nagrodzonego na targach Sweet Expo - w tym popisowe „Jabłko i Bez” oraz „Gryczana Beza”.

Ukojeniem po aktywnym dniu będzie wizyta w Aries SPA & Wellness z basenem i zewnętrznymi jacuzzi. Goście mają do dyspozycji różnorodną strefę saun: od łaźni parowej, po saunę fińską oraz solną. Ofertę regeneracyjną dopełniają autorskie zabiegi, jak masaż Aries z żurawiną.

Góry widziane oczami Witkacego

Zakopane widziane oczami Witkacego przestaje być jedynie górskim kurortem, a staje się fascynującym miastem artystycznego buntu i śmiałych idei. Wędrując niespiesznie od zabytkowej willi „Oksza”, po współczesną scenę teatru, odkryjecie, że tutejsza historia i legendarny „demonizm zakopiański” fascynują równie mocno, co majestatyczna potęga Tatr.

Aby w pełni poczuć ten wyjątkowy klimat i dać się porwać magii dawnej bohemy, zaplanujcie swój pobyt w Aries Hotel & SPA Zakopane. Wieczór zwieńczony autorską kuchnią w Restauracji Halka oraz regeneracją w strefie wellness pozwoli Wam domknąć dzień pełen wrażeń. To sposób, który doskonale oddaje zmysłowy, wielowymiarowy charakter Podhala.

Więcej nieoczywistych zakątków Zakopanego i kulturalnych inspiracji znajdziecie w naszym przewodniku po Krupówkach.